Mbo-scholen leiden op voor een arbeidsmarkt die al niet meer bestaat

Een stagiair op de administratie krijgt een simpele opdracht: zet deze cijfers in een overzichtelijk Excel-bestand met een draaitabel. Ze kijkt je aan alsof je Frans tegen haar spreekt. Ze kan uitstekend overweg met Instagram en TikTok, maar een spreadsheet heeft ze nog nooit hoeven maken. Dit is geen incident. Het is precies wat cijfers van het CBS laten zien: onlinecommunicatie zoals mailen en chatten beheerst bijna iedereen, maar tekstverwerking, spreadsheets en programmeren blijven de zwakke plekken. En die achterstand haalt niemand zomaar in als de basis er op school niet ligt.

Dat is het probleem waar we bij Club Digi steeds vaker tegenaan lopen als we met ondernemers en leidinggevenden praten. Ze verwachten dat een nieuwe generatie medewerkers digitaal vaardiger is dan zijzelf. In de praktijk blijkt het tegendeel: veel mbo-studenten zijn opgegroeid met een telefoon in de hand, maar dat maakt ze nog geen vaardige gebruikers van de tools waarmee ze straks moeten werken. Scrollen is iets anders dan structureren, en swipen is iets anders dan een systeem doorgronden.

Uit onderzoek van het CBS blijkt dat het percentage Nederlanders met elementaire digitale vaardigheden sinds 2023 nauwelijks is gestegen: van 83 naar 84 procent. Dat klinkt misschien als een schoonheidsfoutje, maar het betekent dat zestien procent van de beroepsbevolking tussen de 16 en 75 jaar moeite heeft met vaardigheden die inmiddels net zo basaal zijn als lezen en schrijven. En de vaardigheden waar het vaakst op wordt vastgelopen, tekstverwerking, spreadsheets en programmeren, zijn precies de vaardigheden die een mbo-opleiding zou moeten meegeven.

Tegelijkertijd verandert het werk zelf in rap tempo. Steeds meer bedrijven werken met AI-agents: programma's die niet alleen een antwoord geven, maar ook zelf taken uitvoeren, zoals een offerte opstellen of een mailbox opschonen. Vergelijk het met het verschil tussen een adviseur die vertelt hoe je iets aanpakt, en een assistent die het gewoon voor je doet. Een mbo'er die niet weet hoe je zo'n tool aanstuurt of controleert, mist straks niet alleen een vaardigheid, maar een basisonderdeel van het vak.

Digitale geletterdheid staat inmiddels op papier in de kerntaken van het mbo. Toch zien we bij initiatieven zoals DIGIT-mbo, dat door meer dan duizend scholen wordt gebruikt, een terugkerend patroon: de implementatie lukt het beste wanneer digitale geletterdheid als apart vak wordt aangeboden, met een vaste plek in het rooster en een docent die het serieus neemt. Waar het als bijzaak tussen andere lessen wordt geknipt, zakt het weg.

Ook onderzoekers die AI in het mbo begeleiden signaleren hetzelfde beeld: veel instellingen willen wel iets met AI en digitale vaardigheden, maar missen structuur, richting en passend lesmateriaal. Docenten krijgen te weinig tijd om zich bij te scholen, en losse projectweken zijn geen vervanging voor een doorlopende leerlijn. Het gevolg is dat de ene mbo-student er breed op voorbereid het bedrijfsleven instapt, en de andere met een diploma op zak eigenlijk nog moet leren wat een spreadsheet is.

Dat verschil is niet eerlijk tegenover de student, en het is ook niet handig voor jou als werkgever. Elke dag die een school wacht met digitale geletterdheid structureel op te nemen in het onderwijs, is een dag waarop een toekomstige medewerker een achterstand oploopt die jij straks op de werkvloer moet inhalen. Dat is geen taak die bij de eerste werkweek hoort.

Het goede nieuws: dit vraagt geen dure IT-afdeling of een compleet nieuw curriculum. Scholen die het wel goed aanpakken, kiezen voor een paar heldere stappen.

Wij zien bij Club Digi dat ondernemers die hierover meedenken met een school, vaak sneller stagiairs en nieuwe medewerkers krijgen die daadwerkelijk inzetbaar zijn.

De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de school, maar de school is wel de plek waar het begint. Een mbo-opleiding die digitale geletterdheid nu prioriteit geeft, geeft haar studenten een voorsprong die je op de werkvloer meteen terugziet: minder inwerktijd, meer zelfvertrouwen, en collega's die niet bang zijn voor de tools waarmee ze moeten werken.

Herken je dit vanuit je eigen bedrijf, of werk je zelf in het mbo-onderwijs en wil je weten hoe je digitale geletterdheid en AI-vaardigheden praktisch vormgeeft? Kom een keer langs bij een DigiDonderdag van Club Digi. We delen er concrete voorbeelden van scholen en bedrijven die dit al goed doen, en je gaat naar huis met ideeën die je morgen al kunt gebruiken.